VEGEN TIL SOFIA

Det finnast ingen betre måtar å reise på enn med tog. Nattog er spesielt fascinerande: ein legg seg og søv i ein by og veit ingenting om kva ein vil sjå når ein vaknar neste morgon. Nokre av dei beste reiseopplevingane har eg hatt nettopp etter å ha vakna i ei sovevogn, titta ut gjennom vindauget og i det fjerne sett anten den kinesiske muren mot horisonten eller sebraer og sjiraffar på slettene utanfor Nairobi.

Det kjem likevel til stunder der ein forbannar denne lidenskapen for å forflytte seg på skinner. Måndag kveld var ei slik stund.

I fleire dagar hadde temperaturen i Bucuresti ligge rundt 40 grader; eit punkt på temperaturmålaren som eg fram til førre veke berre hadde eit teoretisk forhold til. Toget vårt hadde avgang 19.39 frå Bucuresti Nord og skulle bruke omlag 12 timar på turen til Visdommens by, Sofia.

Klare for avgang. Det er varmt, det er klamt og tvilen har byrja å kome.

Lufta inne i kupeen var kvelande, og må ha vore godt over 50 grader. Ann-Mari peika oppløfta mot eit skilt på veggen som oppfordra om ikkje å opne vindauget, då det ville gjere airconditionanlegget mindre effektivt. Så sat vi der med lukka vindauge og håpa på at det etterkvart skulle strøyme kald luft inn til oss.

Under planlegginga av slike togturar ser eg alltid for meg toget frå filmen ”Mord på Orientekspressen”. Ein smakfull og dempa luksus, elegante konduktørar i kvite uniformer og sjølvsagt restaurantvogna som serverer dei lekraste rettar og er det sosiale hjartet i toget.

Konduktøren på vår orientekspress dukka opp i bermudashorts og ein slitt singlet. Han såg på oss med forundring i auga og lurte på kvifor vi ikkje opna vindauget. Airconditionanlegget verka sjølvsagt ikkje.

Fascinerande nok kom toget vårt heile vegen frå Moskva og plukka opp vogner på vegen. Som ein ironisk kommentar til den politiske utviklinga i Europa, rulla vi avgarde frå Bucuresti med våre rumenske vogner fremst, dei russiske bakerst og dei ukrainske stangande fram og tilbake i midten.

Dei fyrste passasjerane som reiste med Orientekspressen i 1883 vart frakta med båt over Donau mellom Romania og Bulgaria. Orientfararar anno 2007 står bom stille på ein nedsliten togstasjon og venter og venter og venter på at grensepolitiet skal sjekke alle dei pussige personane toget har plukka opp på vegen frå Russland. Lufta står stille og varmen er intens.

Det er då i eit svakt augneblink tenkjer: ”Er dette den beste måten å reise på?” Av det apatiske ansiktsuttrykket til Ann-Mari kan eg sjå at denne tanken har vore uutalt hjå henne ei stund allereie.

6 timar seinare: Eg vaknar og ser ut av vindauget. Toget er på veg gjennom dei vakre Balkanfjella i det sola står opp. Små landsbyar vaknar til liv i åssidene i det toget durer forbi. Tvilen frå i går er borte: Det er ingenting som er betre enn å vakne i ei sovevogn og oppdage at ein har hamna på Balkan i løpet av natta.

Soloppgang over Balkanfjella i Bulgaria

Bilete tatt frå hotellrommet vårt i Sofia. Bakerst Aleksandar Nevskij-kirken, i midten parlamentet og i forgrunnen den russiske tsar Aleksander II som bulgararane gir æra for å ha kasta ut tyrkarane. I morgon reiser vi til byen som vore avgjerande for Bulgaria si historie: Istanbul.

FRÅ BUDAPEST TIL ISTANBUL

Då står årets sommarferie for døra, og Ann-Mari og eg har bestemt oss for å utforske Sentraleuropa. Dette området i Europa som strekker seg frå den polske austersjøkysten i nord til Bosporos i sør, er enno uutforska land for meg. I ei tid der "alle" har vore på weekendtur til Praha eller Budapest, må eg skamfull innrømme at eg ikkje har vore korkje i den eine eller den andre byen.

Vår ferd skal starte på mandag i Budapest og vi reiser vidare gjennom Transylvania, Romania og Bulgaria før vi ender opp i Istanbul. Det er på mange måtar tre historiske reiser på ein gong.

Det er reisa gjennom hjartet av Sentraleuropa, med assosiasjonar til praktfulle byar, fulle av historie og trange gater. Mørke, djupe skogar fulle av borger, slott og prinsesser. Eit kulturelt mangfald av tyskarar, jødar, slavarar og sigøynarar. Sentraleuropa var "det eigentlege Europa" og, på sitt beste, modell for det Europa som multikulturalistar som meg sjølv ynskjer i det 21. hundreåret.

Det er også reisa gjennom det tyrkiske Europa. I 1526 måtte det ungarske kongedømmet gi tapt for det framrykkande ottomanske riket. Med det hadde sultanen i Istanbul kontroll over heile det søraustlege Europa. Ungarn var underlagt sultanen berre i vel hundre år før landet reiste seg og vart ei stormakt i samarbeid med Austerrike. Bulgaria vart formelt verande ein del av det tyrkiske riket heilt fram til 1908. Uansett kor lenge tyrkararne vart verande, kan påverknaden deira sjåast også i dag.

Til slutt er det og ei reise gjennom det kommunistiske Europa. Sovjetunionen kontrollerte Ungarn, Romania og Bulgaria meir eller mindre i 40 år. Likevel må dette seiast å vere ein parentes i historia, samanlikna med dei periodene desse landa har vore underlagt andre makter.

I Noreg har ein ofte ein tendens til å ikkje hugse dei store skilandane mellom kommuniststatane i Sentraleuropa. På den eine sida var Bulgaria alltid flinkast i klassen når det gjaldt å fylgje pålegga frå Moskva. Romania kjørte ei sjølvstendeline der dei snakka Moskva midt i mot og starta ei persondyrking av Ceauşescu som berre kan samanliknast med Nord-Korea. Ungarn var landet som etter at bølgene frå 1956 hadde dempa seg, sakte men sikkert nærma seg Vesten gjennom mellom anna opning for privat næringsverksemd.

Ingen stad er vel meir naturleg å ende opp etter ei slik reise enn Istanbul. "Det andre Rom" som vart hovudstaden til dei muslimske erobrerane av Europa, før den mista all sin status med Atatürk si erklæring av den tyrkiske republikken.

Basert på denne introduksjonen til årets sommerferie, burde vi nok satt til side eit par månader for å utforske området. Dessverre har vi berre 2,5 veker til rådvelde, men liker vi det vi ser kan vi sjølvsagt kome attende igjen og igjen.