MELLOM BARK OG VED I DEI KVITERUSSISKE SKOGANE

Etter 3 lange dagar med forhandlingar i Minsk, tenkte det kviterussiske vertskapet vårt at vi burde verte betre kjende med kvarandre. Vi vart difor frakta til eit lite småbruk i den vestlege delen av Kviterussland, ikkje så langt unna byen som, om ein overset namnet til norsk, heiter Myggby. Ein perfekt stad for turar i skog og mark, med andre ord.

Sola er i ferd med å gjere temperaturen meir behageleg i det vi legg ut på vår ekskursjon. Terrenget er ikkje alt for utfordrande, med slake bakkar som ei lett avveksling til det flate landskapet. Vi går frå sjø til sjø og høyrer historiene om korleis dei har fått namna sine.

Store deler av skogen er ny; han vart planta for å øydeleggje den dyrka marka som var i private hender etter andre verdskrigen. Nokre stader kryssar vi enger fulle av markjordbær. Grønt gras, blåkvit himmel og raude jordbær. Det er ein idyll som står i sterk kontrast til det biletet ein vanlegvis har av Aust-Europa.

Ut på ettermiddagen har både kropps- og lufttemperaturen nådd slike høgder at ynskje om eit bad melder seg. I det vi kjem til Den blå sjøen, hoppar vi i vatnet og kjenner det friske vatnet kitle i øyrene.


Å kalle meg ein skogens mann, ville nok vere ei overdriving. Eg synes likevel at dette biletet ser ganske realistisk ut. Det er noko Lars-Monsen-aktig over det.


Idyllen på landsbygda i Kviterussland står i sterk kontrast til dei politiske tilhøva. Her er eit bilete av to representanter av landets fauna og flora.

Men vart vi betre kjent med kvarandre?

Eg ligg på øvste benken i ein banja, ein kviterussisk sauna. Mine forslag om å kanskje ta på ein badeshorts eller i alle fall ta med eit handkle fall på steingrunn. Ein kviterussar slår laus på meg ein eller annan form for ris, medan mine kollegaer frå Sverige og Finland sit og ser på. Til og med finnen er litt skeptisk. Eg tenkjer at dette kanskje ikkje var ein så god idé likevel. Når mannen som piskar meg ber meg leggje meg over på ryggen, vert denne tanken ytterlegare styrka.

Eg kjenner at vi kanskje vert litt vel godt kjende, men i internasjonalt arbeid må ein av og til berre bite tenna saman og fylgje lokale skikkar. Når eg ei stund seinare står og piskar min nakne, svenske kollega, tenkjer eg like fullt at tilhøvet mellom LSU og LNU aldri kan verte det same igjen.


Småbruket der vi bodde. Ein stork hadde bygd seg reir i toppen av ein stolpe midt på tunet

Sola har gått ned over det vesle gardsbruket vårt, og storken som har bygd reir midt på tunet har gått til ro. Eit lett slør av tåke har lagt seg over enga rundt garden. Vi har kome oss ut av saunaen og fått eit stort grillspyd i handa av den kviterussiske rockestjerna Andrej. ”And after sauna... vodka”, seier Andrej, som om det skulle vere ei naturlov på linje med jorda sin gang rundt sola.

Når vodkaen tek slutt, kjem heimbrenten på bordet. Ein lokal fyr har vore inne i skuret og funne fram eit svært glas med heimebrygg. Også dette tek slutt, og ei svær umerka plastflaske med noko med same farge som pærebrus dukkar opp. Det er mange ting som må skålast for slik ein fin kveld, og Andrej er hektisk opptatt med å fylle glasa. Igjen er det berre ein ting som tel: å bite tenna saman fylgje lokale skikkar. Det er ein tøff jobb, men nokon må gjere den. Na zdarovije!


Underteikna freister seg som smed, med heller tvilsomt resultat. Spikeren eg laga (ja det er faktisk ganske vanskeleg å lage spiker) vart imidlertid kasta i søpla av kviterussisk flyplasspoliti

GØY PÅ LANDET

Vi er på veg til den nordlege delen av Kviterussland i ein gammal Honda utan støytdemparar. Det smell i understellet kvar gong vi køyrer over ein hump. Landsbyane ligg som små øyer på dei store jorda vi køyrer forbi. I Kviterussland er det framleis kollektivbruk som gjeld.

Arven frå Sovjetunionen er tydeleg så snart ein kjem utanfor sentrum av Minsk. Byen Polatsk var ein gong i sentrum av alt. Tilknytta Hansa-nettverket, ein stop-over på vegen mellom St. Petersburg og Bysants, ein stad der ein kunne handle med arabiske pengar. I dag er Polatsk ein utkant i Europas utkant.


Stemningsbilete frå den delen av Polatsk sentrum som er mest representativ.

Utkanten av byen ser ut som eit sosialt byggeprosjekt som har gått frykteleg galt. Byens stoltheit er katedralen som blei bygd her på 1000-talet, og som Napoleon øydela då han var på gjennomreise.

Eg er sikker på Nappe fekk betre traktement då han var her enn det vi gjorde. Vi fant ikkje ein privat kafé i Polatsk og enda opp på ein offentleg kafé med ein heller tvilsam dekor. Dei tilsette på kaféen såg ut som ein parodi på austeuropeiske servitørar, med sterkt bleika hår og kraftig sminke. Håra i svinefileten min tyda likevel på at det må vere minst ein person med mørkt halvlangt hår på kjøkkenet.

I Vitsebsk, kjent for å vere fødebyen til Marc Chagall, var derimot maten svært privat. Eg var innlosjert i huset til ein familie rett utanfor byen. Mor i huset hadde verkeleg gjort seg flid med maten, og det smakte svært godt. Spesielt morosamt at hovudretten viste seg å vere potetball, ein av mine yndlingsrettar som eg ikkje rakk å ete då eg var heime i jula. Når det i tillegg blei diska opp med ymse salatar og rømmesild blei stemninga god.

Til maten fekk vi heimelaga druejuice og ”alcohol from special illegal mechanism in the woods”. Ein drykk som det finnast eit mykje kortare ord for på norsk.


Huset der eg tilbrakte sist natt. Eit klassisk kviterussisk hus på landsbygda.

Og kva skjer elles i Kviterussland? I går heldt Luka ein pressekonferanse der han annonserte at landet vil skaffe seg atomkraftverk. Og sidan dette er eit spørsmål om rikets tryggleik, vil han ikkje ha noko av at nokon ville debattere temaet. I et land som framleis slit med etterverknadane av Tsjernobyl er dette sjølvsagt kontroversielt, og noko som alle vi har møtt har vore opptatt av.


Marius og Marx i Vitsebsk


Det tek gjerne litt av når kviterussarar skal pynte nyttårstreet. Nyttårstreet i Vitsebsk er eit godt døme. Representanten frå dei væpna styrkane er ein bonus.

No er eg på veg heimatt etter ei svært spennande reise For den som er interessert i å lese den meir offisielle versjonen av noko av det eg har opplevd på turen, kan lese ein artikkel eg har skrive på www.lnu.no:
http://www.lnu.no/pages/nyhet.aspx?nr=10417

... AND A HAPPY OLD NEW YEAR

”Hviterusseren har ivaretatt den berømte østeuropeiske surheten fra kommunisttiden, og utviklet den videre mot det absolutte endepunkt av mutthet, der et smil eller et spontant gledesutbrudd nærmest er å regne som en blodig fornærmelse.”
(Morten Strøksnes Automobil; ei bok om ein roadtrip gjennom Aust-Europa frå Vilnius til Istanbul.)

”Minsk er som Sovjetunionen for 30 år siden. Her har tiden stått stille”
(Tilfeldig nordmann eg møtte på flyplassen i Minsk)

Sayanora! Jenta med museflettene og den japanske klednaden smiler hjarteleg mot meg. ”Da svidanja”, svarar eg, lettare forvirra av den kulturelle kompleksiteten eg står ovanfor. Kven skulle tru at Minsk også er eit sushi-mekka? Min svenske kollega og eg blei nok litt flakkande i blikket då vertskapet foreslo ein sushibar for dagens middag. I det vi forlet åstaden er vi berre veldig nøgde.

Og for ein service! Etter å ha vitja 10 av 15 tidlegare sovjetstatar (manglar alt som slutter på ”-stan” i Sentral-Asia), kan eg utan tvil konkludere med at Kviterussland ligg fleire divisjonar framfor dei andre når det gjeld det å være hyggjeleg og imøtekomande mot utlendingar. Til og med resepsjonsdamene på hotellet er så hjelpsame og smilande at det nesten er litt skummelt.

Brøøøl! Brøøøøl! Det er ein time sidan vi forlot sushibaren. Vi har flytta oss til utkanten av Minsk, i ei bakgate bak jernbanestasjonen. Blokka vi står framfor er heilt mørk, og eg tenkjer vi må ha gått feil. Vi vert førte ned ei trapp, og inn i eit kjellarlokale. I det vi går over dørstokken startar musikken. Kviterussisk hardrock.

Det er nyttårskonsert. 13. januar vert feira som ”gammal nyttårsaftan” i Kviterussland; datoen for nyttårsfeiringa etter den ortodokse kyrkja sin kalender. Årets konsert er hard, og den vert berre hardare og hardare for kvart band som kjem på scena.


Maskefjes og vennane hans speler opp til dans paa lokalet. Veldig skumle, men nyttaarspynten oydelegg litt av imaget deira...


..., men stemninga er paa topp likevel

For fyrste gong kan Marius sin reiseblogg ogsaa tilby video fraa mobiltelefon. Vil du sjaa Maskefjes og bandet roe det heile ned med ei ballade. Sjekk her: http://www.youtube.com/watch?v=9tKxC-Z3TZo

No er ikkje eg den som vanlegvis frekventerer denne type konsertar i Norge. Difor vert eg overraska over meg sjølv når eg merkar kor glad musikken gjer meg. Der eg står og gliser tenkjer eg at eg må ha verdas kulaste jobb, som kan avslutte ein lang arbeidsdag med sushi og hardrock i Europas siste diktatur.

Etter lange dagar med møter i Minsk, går turen i morgon til den kviterussiske landsbygda. Vi skal bo hjå foreldra til ei av dei aktive i søsterorganisasjonen vår. Mora har allereie sendt melding om at ho har fyrt opp heimbrentapparatet til ære for gjestane.

Godt gammalt nytt år!

KVITERUSSLAND

Tripp, tripp, tripp hopp. Og hopp. Mannen som hoppar rundt i den brune og alt for tronge strømpebuksa skal førestille ein nøtteknekkar. Han hoppar og dansar rundt til akkompagnement frå Tsjajkovskij. Sprett, hopp, hopp og snurrrrrr.

Eg sit i Republikk-palasset i Minsk, saman med begeistra kviterussarar i alle aldersgrupper. Nøtteknekkaren er nyttårsballetten framfor nokon, og stemninga står i taket kvar gong strømpebuksemannen hoppar litt ekstra høgt eller snurrar litt ekstra raskt.

Idet teppet går opp, er det nøyaktig 12 timar sidan eg gjekk på flybussen på Rødtvet og 3 timar sidan eg kom til Minsk. Det har byrja å røyne på; eg merker eg er trøytt.

Ein horde med kvitkledde kvinner hopper også fram og tilbake på scena, og dei kvitkledde minner unekteleg om ein gjeng sauer som driv med hekkeløp. 1..., 2..., 3..., 4,...snork. Nei, eg må ikkje byrje å telle! Stolane er så mjuke og Marius så trøtt, og eg merker at eg ikkje klarer å halde merksemda på Masja og den litt irriterande nøtteknekkaren hennar.

---------

Kviterussland vert gjerne kalla Europas siste diktatur. Landet vart nærast symbolet på det gamle Europa; ei kuriøs påminning om det Aust-Europa som eksisterte fram til 1991.

Aleksander Grigorjevitsj Lukasjenko skal ha mykje av skulda for dette. Den tidlegare kyllingbonden har gjort alt for bremse Kviterussland si utvikling både økonomisk og politisk. Som president har han gjort landet til eit godt gammaldags diktatur, sjølv om kviterussiske styresmakter nektar for dette på det sterkaste. På internettsidene til presidenten står følgande:

“There isn’t any “dictatorship” here, the country is being governed by an ordinary man who understands his place in politics and understands what place our Belarus should occupy in the world.” (link: http://www.president.gov.by/en/press10003.html )

No kan ordet diktatur lett verte misbrukt, men eg vil påstå at eit land der presidenten til og med ser på frimerkeklubbar som ei fare mot riket sin tryggleik, har eit problem. Alt som ikkje er kontrollert av staten er per definisjon ein fare, og får ikkje eksistere.

Derfor eksisterer ikkje organisasjonen eg møter i Minsk. Som så mange andre organisasjonar lever den eit liv i skjul. Derfor må eg gi meg ut for å vere turist når eg møter grensepolitiet. Derfor kan eg ikkje ha noko i bagasjen min som kan røpe kven eg skal møte i landet.



Skal ein reise i dei meir diktatoriske stroka av Europa, er det av og til naudsynt å reise som turist heller enn som det ein er. Då er det sjølvsagt også naudsynt å sjå ut som ein turist for å lure militsiaen. Dette biletet er henta frå 2002 då eg infiltrerte Kreml kledd som ein turist

Ja, situasjonen i Kviterussland er forferdeleg når det gjeld både menneskerettar og demokrati, men vi er i dag ved eit punkt i historia der det er umogeleg å seie om Kviterussland representerer Aust-Europa si fortid eller framtid. I ein region der respekten for menneskerettane står svakt, og der frie val berre unntaksvis vert gjennomførde, er det dessverre ingen grunn til å vere optimist.

----------

Før eg anar ordet av det har Masja vakna, og ho forstår at historia om musekongen og nøtteknekkaren som vart til ein prins berre var ein draum. Eg håper ingen har merka at også eg har vore i draumeland.

Jubelen i salen vil ingen ende ta. Vaksne og barn smiler frå øyre til øyre på veg ut frå palasset. På utsida står eit gigantisk nyttårstre og glitrar så sjølvsikkert at juletreet på Universitetsplassen ville mista nålene av skam. Svermande ungdommar går hand i hand på skøyter rundt treet.


Utanfor Republikk-palasset kosar barn og unge seg med skoytedans rundt nyttaarstreet

Eg merker eg vert stuss. Dette er jo eit diktatur! Burde ikkje folk gå med bøygd hovud frå gatehjørne til gatehjørne? Korleis er det mogeleg å sjå lykkeleg ut når ein lever under eit slikt regime? Veit dei ikkje sitt eige beste?

Det ein fyrst og fremst lærer ved å reise er at verda er meir kompleks enn ein fyrst trudde. Minsk er rett og slett ein sabla hyggjeleg stad!